Gemeente Balen Gemeente Balen

Natuurgebied Griesbroek

natuurgebied Griesbroek

Het natuurgebied Griesbroek is gelegen in de vallei van de Grote Nete op de grens van deelgemeente Olmen en het gehucht Hulsen en wordt beheerd door Natuurpunt. Dit natte riet- en moerasland met omliggend cultuurlandschap situeert zich in en rond de driehoek die gevormd wordt door de prachtig meanderende Grote Nete in het noorden, het kanaal Dessel-Kwaadmechelen in het oosten en de Heiloop in het zuiden. De Heiloop vloeit achter de nog in werking zijnde Straalmolen samen met de Grote Nete in het uiterste westen van het gebied. Op het kadasterplan is dit gebied niet gemakkelijk te situeren. Hierop vindt men volgende benamingen voor wat wij het Griesbroek noemen: Vloedbeemden, De Kuiveleer, De Vrachtens, De Binnenbroeken, Binnemans Heide, De Heide en Het Griesbroek. Deze oude benamingen verwijzen duidelijk naar natte en drogere gebieden.  

Historiek  

Het gebied in de omgeving van de Grote Nete was aanvankelijk een groot broekbos. Na natuurlijke verdroging vanaf de 10e eeuw werd het gebied ontbost en gebruikt als weideplaats voor schapen. Later werd het omgevormd tot omheinde 'beemden' die als hooiland werden gebruikt. Deze overgang is niet exact te dateren, maar was zeker een feit omstreeks, 1500. Later kwam het bevloeien van de beemden in gebruik als enig middel om de grasproductie op te drijven. Dit gebeurde door middel van een bevloeiingssysteem dat bestond uit een stelsel van greppels die het water van de Grote Nete aanvoerden en verdeelden over de hooilanden. Die greppels waren tevens nuttig voor het draineren tijdens de hooitijden en de nabeweiding met koeien. Door de overvloedige plantengroei in het komvormige relief van het broek werd er ook laagveen gevormd. In dit gebied werd dan ook al heel vroeg turf ontgonnen, waardoor de grond tot zo'n halve meter werd uitgediept. Op het einde van de 19de eeuw werd op sommige plaatsen ook het aanwezige ijzeroer ontgonnen. De bruine kleur van het water in het huidige moerasgebied en in de waterlopen duidt nog op de ijzerhoudende ondergond.  

Rond de jaren 1950-60 raakte de bewatering en dus ook de afwatering in onbruik. Kunstmest moest het vruchtbaar makende water vervangen. Men ging ook meer en meer machines gebruiken, maar daarvoor was een vaste ondergrond noodzakelijk. Grote delen van het Griesbroek bleken ongeschikt voor de moderne intensieve landbouw. Het gevolg was dat de beemden onbewerkt, achterbleven. Op sommige percelen werden canadapopulieren aangeplant en hier en daar werden visvijvers gegraven. Het merendeel van de overige gronden werd al vlug moerassig en raakte begroeid met riet, els en wilg. Zo kregen ze het natuurlijk uitzicht dat ze nu nog hebben.  

Huidige toestand  

Het natuurgebied is op te delen in twee hoofdtypen, in het veld goed zichtbaar in de vegetatie en het grondgebruik, het gevolg van de verschillen in bodemkundige en hydrologische situaties. De centrale driehoek tussen de Grote Nete, de Heiloopen het kanaal ligt op natte veenbodems en kende een historisch gebruik van vloed beemden. Na het wegvallen van het vloedbeemdenbeheer trad de verbossing opnieuw in.  

Het tweede hoofdtype, het kleinschalige cultuurlandschap met een mozaiek van weiden, akkers en bossen is verdeeld over het noorden van het gebied boven de Grote Nete enerzijds en het zuiden onder de Heiloop anderzijds.  

Het merendeel van de bossen in het moerassige gebied zijn typische broekbossen van zwarte els met een onderbegroeiing van o.a. gele lis, bitterzoet, blauw glidkruid, wolfspoot en holpijp. Op de drogere stukken treedt er spontane verjonging op van zomereik en lijsterbes. Op verschillende percelen werden canadapopulieren aangeplant. In de natste percelen is dit mislukt en sterven ze af, elders houden de populieren stand, mede door de talrijke ontwateringsgrachten. Een vroeger successiestadium van het elzenbroek is aanwezig onder de vorm van rietland, dat zich her en der tussen de elzenbroeken bevindt. Dominante soorten hier zijn riet, rietgras, liesgras en grote lisdodde, maar ook de meer zeldzame holpijp komt in grote hoeveelheden voor. Waar de rietlanden niet worden beheerd, treedt verbossing op met elzen- en wilgensoorten.  

In de ganse strook tussen de Heiloop en de Grote Nete, vooral langs de zijde van het kanaal, en ook in het noordwesten van het gebied liggen een aantal vijvers, meestal met bijhorend weekendhuisje. Sommige vijvers dienden in het verleden als kweekvijver, de meeste kenden echter een recreatief gebruik als visvijver. De vegetatie in die vijvers is zwak ontwikkeld en ook een oevervegetatie ontbreekt in de meeste gevallen omdat het om steile, verharde oevers gaat. In de Grote Nete en de Heiloop is de water- en oevervegetatie goed ontwikkeld.  

Ten noorden van de Grote Nete en ten zuiden van de Heiloop bevinden zich een aantal botanisch zeer waardevolle hooilanden. Verschillende ervan bevatten een waaier aan soorten van het dotterverbond. Echte koekoeksbloem, moerasrolklaver, moeraswalstro, pinksterbloem en egelboterbloer zijn er geen zelmzaamheden. De gordel in het uiterste noorden bestaat uit drogere gronden waar momenteel bestanden van grove den overheersen. Plaatselijk komen hier enkele landduinen voor met hier en daar heiderelicten.  

Fauna en flora  

Een aantal percelen werd reeds vrij systematisch door de plantenwerkgroep onderzocht. Geinteresseerden kunnen hiervan inzage krijgen. Wat verdere inventarisatie betreft staat er echter nog heel wat te doen. De fauna van het Griesbroek werd in het verleden ook nog niet echt systematisch onderzocht. Uitgebreide gegevens zijn er voorlopig enkel van de vogels. Hierbij zeker te vermelden als broedvogel: ijsvogel, roodborsttapuit, kleine karekiet, sprinkhaanzanger, bosrietzanger, blauwborst en waterral.  

Bij de amfibieen en reptielen werden enkele algemene soorten waargenomen, zoals groene en bruine kikker, gewone pad, kleine watersalamander, alpenwatersalamander en zeker niet te vergeten de stierkikker of Amerikaanse brulkikker (welke ervoor zorgt dat al de andere amfibieën het een pak slechter gaan doen). Veertien waargenomen vissoorten wijzen op een behoorlijke waterkwaliteit: beekprik, kleine modderkruiper, blankvoorn, aal, bermpje, kopvoorn, zonnebaars en andere. Voor de waterjuffers en de libellen noemen we zeker de weidebeekjuffer, koraaljuffer, Kempense heidelibel, glazenmakers en de bloedrode heidelibel. Onder de dagvlinders behoeft zeker een soort een bijzondere vermelding: de veldparelmoervlinder.  

Ruimtelijke ordening en bescherming  

Momenteel is er in het Griesbroek reeds meer dan 40 ha natuur in eigendom van Natuurpunt, dat wordt beheerd door lokale vrijwilligers. Het ganse gebied ligt in Europees habitatrichtlijngebied. Ten zuiden van de Heiloop en ten noorden van de Grote Nete bevindt zich een strook agrarisch gebied met ecologisch belang. In het noordwesten is nog een strook aangeduid als natuurgebied op het gewestplan.  

Nieuw wandelpad

Door regelmatige overstromingen van de Grote Nete zijn grote delen van het moerasgebied gedurende langere periodes ontoegankelijk. Door de (vergeefse) pogingen om het gebied tussen Grote Nete en Heiloop te ontwateren is het terrein lokaal doorsneden met greppels en loopjes. Toch kan men er een mooie wandeling maken. Om een overzicht te krijgen van het ganse gebied is een wandelpad van ongeveer 4,5 km en een wandelpad van 2.5 km uitgestippeld.

  • Wandelpad 4,5 km
    Vertrekkend aan de Straalmolen (Straal) loop je eerst over een stuk verharde weg met zicht op een cultuurlandschap met kleinschalige landbouw. Je steekt de Heiloop over en zonder je voeten nat te maken kan je het moerassige gebied, de genoemde driehoek doorsteken. Daarbij loop je langs de enige vijver die we in eigendom hebben en die al gedeeltelijk een natuurlijk uitzicht heeft gekregen. Vervolgens kan je genieten langs de boorden van de prachtig meanderende Grote Nete. Je steekt de rivier over en wandelt dan verder door het noordelijk cultuurlandschap: afwisselend naaldbos, weiden, broekbos en enkele visvijvers. Een stukje verharde weg brengt je terug aan de Straalmolen.  
  • Wandelpad 2,5 km
    Vertrekkend aan het vroegere Centennial City (Vloedbeemden). Je komt er op de mooiste plaatsjes en veel verschillende terreinen en vegetaties. Tijdens de wandeling kom je de recent aangelegde bruggen tegen en ook een site waar men aan landschapsherstel heeft gedaan in het reeds afgelopen Life Grote-Nete project. Je komt er nergens geasfalteerde of gebetonneerde weg tegen.

 

  • Fietsknooppunten: 34-35
  • Wandelknooppunten Kempense Landduinen: 12 en 82 ten oosten en 80 en 81 ten zuiden; doorheen het gebied 82-81

Meer info

Natuurpunt Balen-Nete

natuurpuntbalen-nete.be/griesbroek

Openingsuren & contact

Dienst toerisme

Open vandaag: 10u - 20u
adres
Bevrijdingsstraat 12490 Balen
tel.
014/74 40 50
e-mail
dekruierie@balen.be

Waar?

Olmen - Hulsen
Toon op stratenplan